Hộ tịch là những sự kiện được quy định về việc xác nhận khai sinh; kết hôn; giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi. cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch; khai tử; xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến chết. Vi phạm pháp luật về hộ tịch có thể bị xử lý bằng các hình thức: Xử phạt vi phạm hành chính; xử lý hình sự
I. QUY ĐỊNH XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH
* Căn cứ pháp lý: Nghị định số 109/2026/NĐ-CP của Chính phủ ngày 01/4/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã
1. Hành vi vi phạm quy định về đăng ký khai sinh tại Điều 37 Nghị định 109/2026/NĐ-CP
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục đăng ký khai sinh.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy khai sinh đã cấp.
- Các hành vi: Cam đoan, làm chứng sai sự thật về việc sinh;Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật về nội dung khai sinh; Sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục đăng ký khai sinh.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không.
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy khai sinh đã cấp
2. Hành vi vi phạm quy định về đăng ký kết hôn tại Điều 38 Nghị định 109/2026/NĐ-CP
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục đăng ký kết hôn.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung:Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung;
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp, trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy chứng nhận kết hôn đã cấp
- Các hành vi: Cho người khác sử dụng giấy tờ của mình để làm thủ tục đăng ký kết hôn hoặc sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục đăng ký kết hôn; Cung cấp thông tin, tài liệu hoặc cam đoan, làm chứng sai sự thật về tình trạng hôn nhân để làm thủ tục đăng ký kết hôn.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung:Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy chứng nhận kết hôn đã cấp.
3.Hành vi vi phạm quy định về cấp, sử dụng giấy xác nhận tình trạng hôn nhân tại Điều 40 Nghị định 109/2026/NĐ-CP
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung:Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp, trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp.
- Các hành vi: Sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; Cam đoan không đúng về tình trạng hôn nhân để làm thủ tục cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để được cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng;
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp.
4. Hành vi vi phạm quy định về đăng ký khai tử (Điều 41).
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục đăng ký khai tử.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng;
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp, trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp
- Các hành vi: Làm chứng sai sự thật cho người khác để đăng ký khai tử; Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để được đăng ký khai tử.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng;
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp.
- Các hành vi: Làm thủ tục đăng ký khai tử cho người đang sống; Không làm thủ tục đăng ký khai tử cho người đã chết để trục lợi; Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật khi làm thủ tục đăng ký khai tử để trục lợi.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng;
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp đối với hành vi làm thủ tục đăng ký khai tử cho người đang sống và cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật khi làm thủ tục đăng ký khai tử để trục lợi; Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi không làm thủ tục đăng ký khai tử cho người đã chết để trục lợi; Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật khi làm thủ tục đăng ký khai tử để trục lợi.
5. Hành vi vi phạm quy định về đăng ký giám hộ (Điều 42).
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục đăng ký giám hộ.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung.
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp.
- Các hành vi: Sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục đăng ký giám hộ; cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật về nội dung đăng ký giám hộ.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp.
- Hành vi sử dụng giấy tờ giả của cá nhân để làm thủ tục đăng ký giám hộ.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả: Không.
6. Hành vi vi phạm quy định về đăng ký nhận cha, mẹ, con (Điều 43).
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung.
+ Biện pháp khắc phục hậu quả:Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp
- Các hành vi: Sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con; Cung cấp thông tin, tài liệu hoặc cam đoan, làm chứng sai sự thật để làm thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con; Đe dọa, cưỡng ép, cản trở việc nhận cha, mẹ, con.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp do có hành vi sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con; Cung cấp thông tin, tài liệu hoặc cam đoan, làm chứng sai sự thật để làm thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con.
7. Hành vi vi phạm quy định về thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc (Điều 44).
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền cấp để làm thủ tục thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung.
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp do có hành vi vi phạm quy định; Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung cho cơ quan, người có thẩm quyền đã cấp trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu.
- Các hành vi: Cam đoan, làm chứng sai sự thật về nội dung thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc; Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để làm thủ tục thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc; Sử dụng giấy tờ của người khác để làm thủ tục thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng
+ thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp.
- Hành vi cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật khi làm thủ tục thay đổi, cải chính hộ tịch, bổ sung thông tin hộ tịch, xác định lại dân tộc để hưởng chế độ, chính sách ưu đãi hoặc nhằm mục đích trục lợi khác
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng;
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Không
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.
8. Hành vi vi phạm nguyên tắc đăng ký, quản lý hộ tịch, sử dụng giấy tờ hộ tịch; xây dựng, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu hộ tịch (Điều 45)
- Hành vi tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ hộ tịch.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật là giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung.
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc nộp lại bản chính giấy tờ, văn bản bị tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung; trừ trường hợp bản chính đã bị tịch thu.
- Các hành vi: Tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch thông tin trong sổ hộ tịch; Sửa chữa làm sai lệch thông tin cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử hoặc phát tán chương trình tin học gây hại cho mạng máy tính, phương tiện điện tử của cơ sở dữ liệu hộ tịch; Cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để được đăng ký việc hộ tịch khác.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đối với hành vi sửa chữa làm sai lệch thông tin cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử hoặc phát tán chương trình tin học gây hại cho mạng máy tính, phương tiện điện tử của cơ sở dữ liệu hộ tịch;
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc chịu mọi chi phí để khôi phục lại tình trạng ban đầu; Buộc nộp lại số tiền bằng với giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trong trường hợp tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật đối với hành vi do thực hiện hành vi sửa chữa làm sai lệch thông tin cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử hoặc phát tán chương trình tin học gây hại cho mạng máy tính, phương tiện điện tử của cơ sở dữ liệu hộ tịch.
- Các hành vi: Đe dọa, cưỡng ép, cản trở việc thực hiện quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch; Đưa hối lộ để được đăng ký hộ tịch mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; Mua chuộc, hứa hẹn lợi ích vật chất, tinh thần để được đăng ký hộ tịch; Cho người khác sử dụng giấy tờ hộ tịch của mình để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả: Không.
- Các hành vi: Hủy hoại giấy tờ hộ tịch; sổ hộ tịch;Truy cập trái phép, trộm cắp, phá hoại thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử; Lợi dụng việc đăng ký hộ tịch hoặc trốn tránh nghĩa vụ đăng ký hộ tịch nhằm hưởng chế độ, chính sách ưu đãi hoặc nhằm mục đích trục lợi khác.
+ Hình thức xử phạt chính: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng
+ Hình thức xử phạt bổ sung: Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đối với hành vi hủy hoại giấy tờ hộ tịch; sổ hộ tịch;Truy cập trái phép, trộm cắp, phá hoại thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử;
+ Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc chịu mọi chi phí để khôi phục lại tình trạng ban đầu do thực hiện hành vi truy cập trái phép, trộm cắp, phá hoại thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử; Kiến nghị cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xem xét, xử lý đối với giấy tờ, văn bản đã cấp do có hành vi hủy hoại giấy tờ hộ tịch; sổ hộ tịch; Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi lợi dụng việc đăng ký hộ tịch hoặc trốn tránh nghĩa vụ đăng ký hộ tịch nhằm hưởng chế độ, chính sách ưu đãi hoặc nhằm mục đích trục lợi khác; Buộc nộp lại số tiền bằng với giá trị tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trong trường hợp tang vật, phương tiện vi phạm hành chính đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật đối với hành vi hủy hoại giấy tờ hộ tịch; sổ hộ tịch; Truy cập trái phép, trộm cắp, phá hoại thông tin trong cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử;
II. VI PHẠM PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
Điều 336 Bộ luật Hình sự quy định về Tội đăng ký hộ tịch trái pháp luật
1. Người nào có nhiệm vụ, quyền hạn mà thực hiện việc đăng ký, cấp giấy tờ về hộ tịch trái pháp luật, đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
a) Đăng ký, cấp giấy tờ về hộ tịch trái pháp luật cho 02 người trở lên;
b) Giấy tờ về hộ tịch đã được cấp, đăng ký trái pháp luật được sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật.
3. Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
